ที่ตั้งและอาณาเขต

อำเภอหนองวัวซอตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัด มีอาณาเขตติดต่อกับเขตการปกครองข้างเคียงดังต่อไปนี้

ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอกุดจับ
ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเมืองอุดรธานีและอำเภอหนองแสง
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอโนนสะอาด และอำเภอโนนสัง (จังหวัดหนองบัวลำภู)
ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมืองหนองบัวลำภู (จังหวัดหนองบัวลำภู)

ที่มาของชื่ออำเภอ
ความเป็นมาของอำเภอหนองวัวซอ มีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาเป็นนิยายปรัมปราว่า สมัยก่อนมีวัวป่าฝูงใหญ่อาศัยอยู่บริเวณหนองนาเกลือ ปัจจุบันคือหนองประจักษ์ ได้บ่ายหน้าลัดเลาะหาอาหารไปทางทิศใต้โดยมีจุดหมายอยู่ที่หนองน้ำแห่งหนึ่งที่อุดมสมบูรณ์ โดยจะมาที่หนองน้ำแห่งนี้บ่อย ๆ จนชาวบ้านได้ขนานนามหนองนี้ว่า “หนองวัวซอ” ปัจจุบันเป็นบ้านโคกก่องและบ้านหนองวัวซอ ตำบลหมากหญ้า อำเภอหนองวัวซอ ต่อมาได้ใช้ชื่อนี้เป็นหมู่บ้าน กิ่งอำเภอ และอำเภอหนองวัวซอจนถึงปัจจุบัน

ประวัติ
อำเภอหนองวัวซอเดิมเป็นเขตการปกครองของอำเภอเมืองอุดรธานี จังหวัดอุดรธานี ในปี พ.ศ. 2514 ได้รับการจัดตั้งเป็น กิ่งอำเภอหนองวัวซอ โดยตั้งที่ว่าการอำเภอบริเวณบ้านโนนหวาย ตำบลโนนหวาย ห่างจากจังหวัดอุดรธานี 39 กิโลเมตร ต่อมาปี พ.ศ. 2517 กระทรวงมหาดไทย ได้ประกาศยกฐานะเป็นอำเภอ เรียกว่า อำเภอหนองวัวซอ

การปกครองส่วนภูมิภาค

อำเภอหนองวัวซอแบ่งพื้นที่การปกครองออกเป็น 8 ตำบล 78 หมู่บ้าน

1.หมากหญ้า(Mak Ya)10 หมู่บ้าน5.น้ำพ่น(Nam Phon)9 หมู่บ้าน
2.หนองอ้อ(Nong O)11 หมู่บ้าน6.หนองบัวบาน(Nong Bua Ban)9 หมู่บ้าน
3.อูบมุง(Up Mung)10 หมู่บ้าน7.โนนหวาย(Non Wai)10 หมู่บ้าน
4.กุดหมากไฟ(Kut Mak Fai)11 หมู่บ้าน8.หนองวัวซอ(Nong Wua So)8 หมู่บ้าน

การปกครองส่วนท้องถิ่น
ท้องที่อำเภอหนองวัวซอประกอบด้วยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 9 แห่ง โดยแบ่งออกเป็นเทศบาลตำบล 6 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 3 แห่ง ได้แก่

เทศบาลตำบลหนองวัวซอ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหมากหญ้าและบางส่วนของตำบลหนองวัวซอ
เทศบาลตำบลภูผาแดง ครอบคลุมพื้นที่บางส่วนของตำบลหนองอ้อและบางส่วนของตำบลโนนหวาย
เทศบาลตำบลอูบมุง ครอบคลุมพื้นที่ตำบลอูบมุงทั้งตำบล
เทศบาลตำบลโนนหวาย ครอบคลุมพื้นที่ตำบลโนนหวาย (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลภูผาแดง)
เทศบาลตำบลกุดหมากไฟ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลกุดหมากไฟทั้งตำบล
เทศบาลตำบลหนองบัวบาน ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองบัวบานทั้งตำบลและตำบลหนองวัวซอ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลหนองวัวซอ)
องค์การบริหารส่วนตำบลหมากหญ้า ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหมากหญ้า (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลหนองวัวซอ)
องค์การบริหารส่วนตำบลหนองอ้อ ครอบคลุมพื้นที่ตำบลหนองอ้อ (เฉพาะนอกเขตเทศบาลตำบลภูผาแดง)
องค์การบริหารส่วนตำบลน้ำพ่น ครอบคลุมพื้นที่ตำบลน้ำพ่นทั้งตำบล

เศรษฐกิจ
อาชีพหลัก ได้แก่ เกษตรกรรม รับจ้างทั่วไป
อาชีพเสริม ได้แก่ งานหัตถกรรม ทอผ้าไหมขิด และผ้าหมี่ขิด งานแปรรูปผลผลิตทางการเกษตร มะม่วงดอง มะม่วงแช่อิ่ม
จำนวนธนาคาร มี 1 แห่ง คือ ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) สาขาหนองวัวซอ

การศึกษา
โรงเรียนมัธยม ได้แก่ โรงเรียนหนองวัวซอพิทยาคม โรงเรียนแสงอร่ามพิทยาคม โรงเรียนหนองยางชุมพิทยาคม

แหล่งท่องเที่ยว
โบราณสถาน/โบราณวัตถุ
วัดภูสำเภาทอง บ้านหนองแวงศรีวิไล ตำบลกุดหมากไฟ
วัดป่าช่องชาติ ตั้งอยู่บนภูเขารอยต่อระหว่างอำเภอหนองวัวซอ จังหวัดอุดรธานี กับอำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู มีธรรมชาติที่สวยงาม เมื่อขึ้นไปบนวัดมองลงมาด้านล่างจะสามารถมองเห็น เขื่อนอุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น ได้อย่างงดงาม
วัดดอยบันไดสวรรค์ ตั้งอยู่ห่างจาก อบต.อูบมุง ประมาณ 6 กิโลเมตร วัดดอยบันไดสวรรค์เป็นที่ตั้งพิพิธภัณฑ์ของพระอาจารย์อ่อน ญาณสิริ (เป็นหลวงปู่สายเดียวกันกับพระอาจารย์หลวงตามหาบัว ญาณสัมปันโน) ซึ่งเป็นที่เลื่อมใสและศรัทธาของชาวตำบลอูบมุงและชาวอำเภอหนองวัวซอทุกคน ซึ่งบริเวณวัดนั้นมีทัศนียภาพที่สวยงาม ร่มรื่น สงบ ห่างจากพิพิธภัณฑ์ของหลวงปู่อ่อน ขึ้นไปบนเขา ก็จะเห็นเจดีย์วัดดอยบันไดสวรรค์ที่สวยงาม
วัดป่านิโครธาราม

วัดป่านิโครธาราม ตั้งอยู่ที่ บ้านหนองบัวบาน หมู่ที่ 9 หลวงปู่อ่อน ญาณสิริ ได้สร้างขึ้น และมรณภาพที่วัดนี้ เมื่อ 28 พฤษภาคม พ.ศ. 2524 วัดป่านิโครธาราม เป็นวัดที่ประชาชน เลื่อมใสศรัทธา เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองของชาวจังหวัดอุดรธานี มากว่า 53 ปี แล้ว
วัดป่าเกษรศิลคุณธรรมเจดีย์ ภูผาแดง (วัดภูผาแดง) ตั้งอยู่หมู่ที่ 7 ต.หนองอ้อ ห่างจาก อบต. ประมาณ 6 กิโลเมตร
วัดป่าศรัทธาถวาย (วัดถ้ำเต่า) ตั้งอยู่หมู่ที่ 5 ต.หนองอ้อ ห่างจาก อบต. ประมาณ 7 กิโลเมตร
วัดพระพุทธบาทบัวขาว (วัดภูพระบาท) ตั้งอยู่หมู่ที่ 5 ต.หนองอ้อ ห่างจาก อบต. ประมาณ 7 กิโลเมตร
วัดบุญญานุสรณ์ ตั้งอยู่ที่บ้านหนองวัวซอ หมู่ที่ 1 ตำบลหนองวัวซอ โดยมี พระอธิการทองพูน ฉายา กาญฺจโน (สารักษ์) เป็นเจ้าอาวาส
สถานที่ท่องเที่ยว
น้ำตกหินตั้ง บ้านกุดหมากไฟ อำเภอหนองวัวซอ
ภูลาดช่อฟ้า ตั้งอยู่บนภูเขาทางทิศตะวันตก
ของตำบลน้ำพ่น เป็นลานหินขนาดใหญ่ที่สวยงามมากสามารถมองเห็นทัศนียภาพด้านล่าง ซึ่งเป็นจังหวัดหนองบัวลำภู

น้ำตกห้วยหลี่ผี เป็นน้ำตกที่ตั้งอยู่บนเชิงเขาทางทิศตะวันตกของตำบลน้ำพ่น
ไร่องุ่น สีรุ่ง ตั้งอยู่ทิศตะวันตกบ้านเกษตรสมบูรณ์ ถนนสายหนองแซงสร้อย-เกษตรสมบูรณ์ ติดต่อกับเขตโนนทัน ซึ่งถือว่าเป็นการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงเกษตรในพื้นที่ ประมาณ 1,000 ไร่ ในการชมไร่องุ่นจะมีม้าเป็นพาหนะ ให้ขี่ชมไร่องุ่น และทัศนียภาพภายในไร่สวยงามมาก
ถ้ำกกดู่ ห่างจากที่ทำการ อบต.โนนหวาย ประมาณ 3 กิโลเมตร เนื้อที่ประมาณ 120 ไร่ เป็นแอ่งน้ำอยู่ระหว่างหุบเขาล้อมรอบ ระหว่างเส้นทางมีพิพิธภัณฑ์กระดูกไดโนเสาร์ และวัดกกดู่ ซึ่งมีพิพิธภัณฑ์หลวงปู่คำพอง
น้ำตก 2 ชั้น ห่างจากที่ทำการ อบต.โนนหวาย ประมาณ 7 กิโลเมตร ช่วงฤดูฝนมีน้ำไหลหลาก ทิวทัศน์สวยงาม ระหว่างเส้นทางมีวัดผาสุการาม ซึ่งมีทิวทัศน์ที่สวยงามร่วมเย็น
น้ำตกโตดโตน ตั้งอยู่หมู่ที่ 5 บ้านผาสิงห์ ตำบลหมากหญ้า อำเภอหนองวัวซอห่างจากถนนหนองวัวซอ-อูบมุง ประมาณ 9 กิโลเมตร ด้านหน้าน้ำตก จะมีโขดหินเรียงกันเป็นชั้น ๆ ตามธรรมชาติ ประมาณ 6-7 ชั้น พื้นที่ปกคลุมไปด้วยต้นไม้นานาชนิด ร่มรื่นสวยงาม
ช่วงหน้าฝนจะดูสวยงามมาก เพราะมีน้ำไหลผ่านตกลงไปทีละชั้น

ถ้ำงูทรวง ตั้งอยู่บนเขานกแซว หมู่ที่ 5 บ้านผาสิงห์ ตำบลหมากหญ้า อำเภอหนองวัวซอ ห่างจาก หมู่บ้าน ประมาณ 1 กิโลเมตร ก่อนถึงถ้ำจะมีลานหินกว้างประมาณ 10 ไร่ จะมีต้นดอกไม้นานาชนิดขึ้นตามร่องหินเป็นธรรมชาติ มีต้นไม้ใหญ่ปกคลุมร่มรื่น ปากถ้ำจะมีรูปสลักอักษรขอมโบราณ และสลักรูปงูใหญ่หลายตัว เข้าไปในถ้ำมีช่องลอดลงไปลึกประมาณ 3 เมตร กว้างประมาณ 1 เมตร บริเวณภายในถ้ำกว้าง 1 งาน จะมีน้ำใสไหลตลอดเวลา เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงผจญภัย
อ่างเก็บน้ำคำหมากคูณตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 4 ต.หนองอ้อ (ทางขึ้นวัดเกษรศีลคุณ ฯ) วัดภูผาแดง ระยะทางห่างจากที่ทำการ อบต. หนองอ้อ 2 กิโลเมตร มีเนื้อที่ 60 ไร่ เป็นอ่างเก็บน้ำที่มีความสวยงามมาก ทัศนียภาพรอบ ๆ บริเวณเป็นป่าไม้เขียวชอุ่ม
ห้วยหลี่ผี ตั้งอยู่ที่ หมู่ที่ 5 ต.หนองอ้อ (ทางขึ้นวัดพระพุทธบาทบัวขาว) วัดภูพระบาท ระยะทางห่างจากที่ทำการ อบต.หนองอ้อ 6 กิโลเมตร มีเนื้อที่ 75 ไร่
วัดโนนสว่าง ตั้งอยู่ที่ ตำบลหมากหญ้า อ.หนองวัวซอ โดยมี พระครูพิพัฒน์วิทยาคม (หลวงเจริญ ฐานยุตโต) เป็นเจ้าอาวาสมีชื่อเสียงทางด้านวิชาอาคม ลูกศิษมีตั้งแต่ ดารา ข้าราชการ ทหาร ตำรวจ พ่อค้าประชาชน เมื่อเอ่ยชื่อวัดโนนสว่างทุกคนคงรู้ดี โดยหลวงพ่อได้รับพระราชทาน ราชทินนาม “สายวิทยาคม” ฝายธรรมยุติรูปเดียวในประเทศ เฉกเช่น พระเทพวิทยาคม (หลวงพ่อคูณ ปริสุทโธ) ฝ่ายมหานิกาย แห่งวัดบ้านไร่